غانم قدوري الحمد ( مترجم : يعقوب جعفرى )
35
رسم المصحف ( رسم الخط مصحف ) ( فارسى )
كه با مسند نوشته شده ، به 800 يا 700 سال پيش از ميلاد مربوط مىدانند ، البته اين تاريخ اهميت زيادى در بحث از اصل پيدايش اين خط دارد . « 1 » خط مسند ، از 29 حرف تشكيل شده و الفباى ابجدى آن ، مانند ديگر الفباهاى سامى است ، از آن رو كه اين خط از حروف صامت تشكيل يافته و در كتابت ، حركت ، وجود ندارد ، و نيز آخر كلمات ضبط نمىشود و علامتى براى سكون يا تشديد ندارد و گاهى حرف مشدد ، دو بار نوشته مىشود و حروف در يك كلمه به صورت منفصل نوشته مىشود . براى همين است كه شكل حرف ، با تغيير محل آن در كلمه ، تغيير نمىيابد ، يك كلمه با كلمهء بعدى به وسيلهء فاصله جدا مىشود و آن در يك خط عمودى مستقيم قرار مىگيرد و نوشته از راست به چپ و يا برعكس خوانده مىشود و گاهى از هر دو روش استفاده مىگردد . « 2 » قلم مسند ، در شمال جزيرة العرب ، به دست قبايل عربى ، به مجموعهاى از قلمها تغيير يافت و نقوشى كه با اين قلمها بوده و به دست آمده است ، شامل قلمهايى لحيانى ، ثمودى و صفوى است . اين قلمها در ويژگيها و شكلها با قلم مسند ، چندان تفاوتى ندارد و همگى پيش از اسلام از بين رفته است و از آن ، براى ما تعداد زيادى نقوش بر جاى مانده كه كاوشگران در جزيرة العرب بر آن دست يافتهاند . همچنين خط مسند ، در ساحل آفريقا ، مقابل يمن به خط حبشى كه تمام خطوط حبشى از آن منشعب شده ، تغيير يافته است . « 3 » شايد از همين انتشار گستردهء خط مسند و چيزى كه از آن در خاطرهها باقى مانده است ، اين نظريهء مصادر عربى را توجيه كند كه مىگويند : خط عربى ، از خط مسند به وجود آمده
--> ( 1 ) جواد على ، ج 1 ، ص 209 و ج 7 ، ص 55 و بنگريد به : طه باقر ، ص 44 ، جويدى ، محاضرات ادبيات الجغرافيا ، ص 99 ، اسرائيل و لفنسون ، ص 243 و : 1964 - Moscatio ( sabatino ) : An lntroduction to The Compatarive Grammar of The Semetec Wicsbaden ( 2 ) . جواد على ، ج 1 ، ص 198 - 199 و بنگريد به : ج 7 ، ص 37 - 42 . ( 3 ) دربارهء اين قلمها ، بنگريد به : جواد على ، ج 1 ، ص 199 ، 210 ، 211 و ج 7 ، ص 139 ، 114 ، 118 - 193 ، 197 ، 222 ، 241 ؛ لهجات عربية شمالية قبل الاسلام ، ليتمان ( أنو ) ، مقالهاى در مجلهء مجمع اللغة العربية ، در قاهره ، 1937 م ، در قاهره ، 1937 م ، ج 3 ، ص 247 - 248 ، رمضان . عبد التواب ، ص 35 ، 38 و نيز : . 663 . Atkinson , P .